postheadericon Baśń w Polsce

POLSCY BAŚNIOPISARZE

A jak z baśniami było w Polsce?

Zajmował się nimi profesor Julian Krzyżanowski. Dzięki niemu powstały książki na temat folkloru polskiego i między innymi również baśni. Według Krzyżanowskiego folklor i literatura są ze sobą ściśle związane. Powstanie bajek fantastycznych lub półfantastycznych w Polsce uznaje w czasach bardzo dawnych, a nowe wątki datuje na wczesne lata wieku XVI.
Pierwsza polska baśń opracowana przez pisarza polskiego to „Historia ucieszna o znanej królewnie Banialuce, ze wschodniej krainy”, autorstwa Jarosza Hieronima Morsztyna, na początku XVII wieku.. W drugiej połowie XVIII wieku  mieliśmy do dyspozycji przekłady baśni Perrault oraz zbioru „ Baśni z 1001 nocy”. Pojawiły się również inne  tłumaczenia   z języka francuskiego, angielskiego i niemieckiego.
Dopiero na początku XIX wieku, za sprawą Ignacego Krasickiego oraz Adama Mickiewicza pojawiła się literatura polska, skierowana bezpośrednio do dzieci. I były to:

  • w 1804 roku„Bajki nowe z przydaniem różnych autorów, dla użytku dzieci” Ignacego Krasickiego,
  • w 1805 „Dla użytku dzieci” Ignacego Krasickiego,
  • w 1828 „Powrót taty”Adama Mickiewicza.

Utwory te były przez cały wiek XIX drukowane w podręcznikach szkolnych i uczone na pamięć. Potem pojawiła się wydana oddzielnie wraz z ilustracjami:
„Bajka o Janku, co psom szył buty”, Juliusza Słowackiego, pochodząca z „Kordiana”
W wieku XIX pisarze polscy wreszcie zainteresowali się bogactwem i dostępnością magicznej bajki ludowej. Zaczęli zbierać i opracowywać różne podania ludowe. Doszło do publikacji efektów ich pracy w czasopismach kulturalnych i etnograficznych. Polska baśń, tropem innych,  ewoluowała w dwóch kierunkach. Pierwszym, gdzie artystycznie opracowywano wątki ludowe, w drugim była baśnią literacką, zbudowaną z różnych elementów. Pisarz przetwarzał ludowe elementy lub tworzył je we własnej wyobraźni.
Przedstawicielem pierwszych jest Kazimierz Władysław Wójcicki i jego”Klechdy”.Za znawcę  folkloru, zbieracza baśni i poetę uznaje się Ryszarda Berwińskiego, a jego najsłynniejszzy utwór to „Kojata”. Do poetów zaliczyć też trzeba Romana Zmorskiego, który opracował baśń o siedmiu krukach i kochającej siostrze, która zwycięża przeciwności, by cofnąć zaklęcie. Jest też autorem baśni „O Sobotniej Górze”. Warto również wspomnieć o olbrzymich zasługach Oskara Kolberga, zbieracza pieśni, gadek, przysłów i baśni z terenu całej Polski. Autorem zbioru baśni białoruskich i litewskich pod tytułem „Bajarz polski” z 1851 roku jest Antoni Gliński. Za sprawą Ignacego Kraszewskiego realistyczny obraz został już zupełnie pokonany przez świat fantazji. Najbardziej znaną i jedną z najpiękniejszych, najbardziej poetycznych baśni, jest opowieść o Kwiecie paproci. Inna jego baśń to ta o „Głupim Maciusiu”,  o dwóch mądrych braciach i jednym głupim, przekazująca czytelnikom jasny morał. Twórcą z tego okresu był też Henryk Sienkiewicz , autor „Dwóch łąk” oraz Bolesław Prus, twórca opowiadań i w legend dawnego Egiptu.
Pod koniec romantyzmu tworzył też Józef Ignacy Kraszewski, autor „Dziada i baby”, jednej z najpopularniejszych polskich bajek oraz Lucjan Siemieński , twórca kilkunastu bajek, które możemy odnaleźć w tomie „Poezje” z 1863 roku.
Natomiast pod koniec XIX i na początku XX wieku głównie za sprawą Marii Konopnickiej powstała bajka pozytywistyczna, zmniejszająca dystans pomiędzy twórcą a czytelnikiem dziecięcym: „przychodzę, aby śpiewać wraz z nimi”…