postheadericon Bajka

Bajka ludowa jest  gatunkiem prozy ludowej. Opiera się głównie na przekazie ustnym. Najpopularniejsze odmiany bajki ludowej to:

  • - bajka zwierzęca,
  • - bajka magiczna
  • - nowelistyczna,
  • - komiczna
  • - opowiadanie wierzeniowe, (zalicza się go niekiedy do podań).

Najstarszą formą bajki ludowej jest bajka zwierzęca. Jest bardzo krótka, pisana najczęściej wierszem, czasem prozą. Jej bohaterowie to zwierzęta obdarzone cechami ludzkimi. Stosunki, które panują w świecie tych zwierząt mają obrazować stosunki społeczne panujące w świecie ludzi. Już wybór określonego zwierzęcia ma narzucać czytającemu skojarzenie z pewnym usposobieniem, zespołem  cech moralno – psychologicznych.
I tak:

  • lew to uosobienie odwagi,
  • lis to przebiegłość,
  • mrówka to pracowitość,
  • zając to tchórzostwo, i t. p.

Przy czym cechy te są oczywiste.

W bajkach zwierzęcych masce zwierzęcej przyporządkowuje się ukryty sens i to czyni z niej utwór alegoryczny.  Wszystkie te zabiegi mają za zadanie pouczać o właściwości, pożytku i szkodliwości z danych zachowań. Często w jednym utworze występują w zestawieniu bohaterowie posiadający przeciwstawne cechy, dla podkreślenia dwóch przeciwnych stanowisk i zapewnienia czytelnikowi możliwości wysnucia wniosków. Na końcu bajki znajduje się morał, który jest pouczeniem, wskazówką,zasadą etyczną.

W języku polskim termin „bajka” miał początkowo bardzo negatywne znaczenie. Był synonimem kłamstwa czy plotki. Z tego powodu pierwszy polski twórca zbioru bajek K. W. Wójcicki, zdecydował się  na wprowadzenie nowego terminu „klechda”. Wójcicki użył tego określenia głównie w odniesieniu do bajek magicznych. W Polsce ta nazwa nie przyjęła się jednak i została wyparta przez współcześnie używaną, czyli baśń. Wskrzesiła ją co prawda później Bolesław Leśmian tytułując swe dzieła: Klechdy sezamowe (1913) i Klechdy polskie (1956).
Następnie bajka została wyparta przez inne gatunki. Stało się tak w epoce romantyzmu, gdyż współczesne poglądy odsuwały  literaturę ludową. Uznawano ją za gatunek z pogranicza archaizmu, który zawiera przestarzałe wierzenia i mity.
Przełom nastąpił dopiero w momencie ukazania się dzieła braci Jacoba L. K. i Wilhelma Grimm: Kinder- und Hausmarchen (1812-15), a w Polsce wydanych jako Baśnie dla dzieci i mlodzieży, (1895).

Twórcą gatunku był bajkopisarz grecki Ezop, żyjący w VI w. p.n.e..W Polsce zapoczątkował je Biernat z Lublina na początku XVI w.
Wybitni twórcy bajek to również:

  • Fedrus (I w. p.n.e./I w. n.e.).
  • J. de La Fontaine (XVII w.),
  • G. E. Lessing (XVIII w.),
  • I. Kryłow (XVII w.).
  • w Polsce: I. Krasicki, S. Trembecki, A. Mickiewicz, A. Fredro, J. Lemański, B. Hertz.